چهاردهم مرداد سال روز صدور فرمان مشروطه

تاریخ انتشار: ۱۵ مرداد ۱۴۰۰ – ۹:۰۶ ق.ظ

سخن روز

در چهارده مرداد ۱۲۸۵ یعنی یک‌صدوپانزده سال پیش، پس از مبارزات چندین و چند ساله مردم ایران علیه دیکتاتوری حکومت وقت و قتل ناصرالدین شاه، بالاخره شاه مجبور شد که فرمان مشروطه را امضاءکرده و به خواست مردم تمکین کند. در فرمان قبلی که یک روز قبل صادر شده بود شاه تشکیل مجلس شورای ملی را به رسمیت شناخته بود، اما مبارزان مشروطه‌خواه که سرتاسر شهر‌ها و روستاها را تقریبا در تصرف خود داشتند آن را کافی ندانسته و خواهان واگذاری قدرت اجرائی به نمایندگان مردم بودند. از این جهت شاه مجبور شد که فرمانی را امضاءکند تا رضایت معترضان جلب شود و در این فرمان دیگر مجلس شورای ملی نه یک مجلس مشورتی بلکه به عنوان مجلس مستقلی شناخته شد که تصمیماتش لازم الاجراست.
هنگامی که به تاریخ مبارزات مردم نگاه می‌کنیم، مشاهده می‌شود که پس از گذشت ۱۱۵ سال از مبارزات مشروطه و رنگین شدن خیابان‌ها و شهر‌ها از خون جوانان و پیران مبارز و مجاهد، هم‌چنان خواسته‌های مشروطه‌خواهان بر روی زمین مانده است و هنوز نتوانسته‌ایم مجلسی از نمایندگان واقعی مردم داشته باشیم، شکی وجود ندارد که به آن همه خون‌های ریخته شده و مبارزات خونین با تاسف نگاه کنیم و گمان کنیم که آن مبارزات و آن هزینه‌های سهمگین شاید هنوز به دست‌آوردی نرسیده است. آزادی مطبوعات و آزادی تشکل‌ها و انجمن‌ها خواست اولیه مشروطه‌خواهان بود که هنوز محقق نشده است و هم چنان جوانان و پیران و سالخوردگان برای به دست آوردن پایه‌ای‌ترین و اولیه‌ترین مبانی آزادی باید بجنگند، زندان بروند و شکنجه شوند و خونشان بر سنگ فرش خیابان‌ها بریزد، همچنان باید نوعروسان و نودامادان در داغ معشوق بمانند و کودکانی چشم به راه پدران و مادران روزگار بگذرانند و پدران و مادرانی در داغ فرزندان آزادی‌خواه خود شب را به روز و روز را به شب برسانند. پس نتیجه این همه مبارزات چه چیز بوده است و چرا باید این همه هزینه داده شود و امروز نیز هم چنان در گام اول آزادی‌خواهی و درخواست پایه‌ای‌ترین نیاز‌های عصر آزادی باشیم؟
واقعیت آن است که هر چند در طی این یک‌صدوپانزده سال پیشرفت‌های زیادی در علم و تکنولوژی و ابزار‌های اطلاع‌رسانی به وجود آمده اما در مناسبات قدرت و حاکمیت تغییر چندانی صورت نگرفته است و هم چنان قدرتمندان بر اریکه قدرتند و ثروتمندان به سرمایه‌مداران تبدیل شده‌اند و کارگران و مزد بگیران و زحمتکشان در صفوف خود با‌قی مانده‌اند.
اما از درون تمامی این مبارزات یک چیز تغییر کرده است که نمی‌توان منکر آن شد و آن تکیه‌گاه مردم مبارز است که با یک‌صد سال پیش بسیار متفاوت است. در یک‌صدو پانزده سال پیش در آن هنگام که مردم از ظلم حکومتیان مستاصل شده بودند به دو ارگان قدرت دیگر پناه بردند که یکی سفارت انگلیس بود و دیگری نهاد‌های مذهبی و روحانیت بود. مبارزان مشروطه برای مقابله با ظلم و ستم حکومتیان فریاد‌های الله‌اکبر سر می‌داند و پای وعظ واعظان می‌نشستند و پلوقیمه‌های سفارت انگلیس را می‌خوردند تا به خواست‌های خود برسند.
نهاد‌های مذهبی در آن دوره نقش مهمی در شکل دادن مبارزات مردم داشتند و مردم مبارز که از اقشار مختلف بودند به برخی نهاد‌های قدرت نظیر سفارت‌خانه‌ها نیز توهم داشتند. اما این امر پس از گذشت این یک‌صدوپانزده سال و تداوم مبارزات مشروطه‌خواهی و مقابله با دیکتاتوری در این مدت طولانی، دیگر جاذبه خود را از دست داده است. اکنون مبارزات آزادی‌خواه نه هیچ توهمی به نهاد‌های مذهبی دارند و نه امیدی به محافل قدرت برای ایجاد تغییرات. اکنون به رغم کشتار‌های فراوان و قتل عام‌های یک نسل از مبارزان که به صورتی آگاهانه توسط استثمارگران برای ریشه‌کنی نسل مبارزان و جلوگیری از انتقال تجربیات گذشته به نسل جدید صورت گرفته، امروزه نسلی از مبارزان در صحنه هستند که کمتر توهمی نسبت به نهاد‌های سنتی و نهاد‌های قدرت دارند و به خوبی دریافته‌اند که تنها با تکیه به نیروی خود می‌توانند دست‌آورد‌های مبارزاتی را حفظ کرده و به سرانجام برسانند.
شاید گفته شود که با این همه هزینه‌های گزاف در این مدت طولانی این دست‌آورد بزرگی نیست و یا هنوز نیرو‌هائی هستند که به اشکال جدید به نهاد‌های سنتی و مذهبی دل بسته‌اند و یا سر بر آستان محافل قدرت و سفارت‌خانه‌های خارجی می‌سایند.
اما آنان که در داخل مبارزات هستند به خوبی می‌دانند که این مسائل هم چنان برای انحراف مبارزات مردم از جانب محافل قدرت دامن زده می‌شود اما آنان که دستی در مبارزات مردمی دارند و با افکار و نظرات بخش مختلف آشنائی دارند به خوبی می‌دانند که این مسائل امروزه در عمق مبارزات مردمی جایگاهی ندارد. به همان گونه که در شعار‌های مبارزاتی سال‌های اخیر شاهد هستیم. هر چند تلاش فراوانی را محافل ارتجاعی به کار برده‌اند تا مبارزات مردمی را رنگ و جلوه‌ای دیگر دهند و گاه با آوردن مزدورانی اندک در صف مبارزات مردمی سعی در وارونه جلوه دادن آن کرده‌اند و یا سعی کرده‌اند شعاری را که تنها یک نفر در یک تجمع می‌دهد، به عنوان شعار مردم جا بزنند،. اما امروزه جایگاه مبارزات مردم برای مبارزان واقعی امیدوارکننده است که مبارزات از صدر مشروطه تا کنون دستاوردهای مهمی داشته است هر چند که باید برای حفظ آنها کوشید.

یافتن مطالب :